Rodzaje zmienności i czynniki ją wywołujące

wśród osobników. Zmienność danej cechy może być obserwowana między osobnikami i jest to zmienność osobnicza, czyli indywidualna. Istnieje także zmienność grupowa, występująca między osobnikami należącymi do różnych ras (zmienność rasowa) lub gatunków (zmienność gatunkowa). W przypadku cech, które ujawniają się periodycznie u tego samego osobnika w kolejnych sezonach (np. wydajność mleczna w kolejnych laktacjach), mamy do czynienia ze zmiennością wewnątrzosobniczą. Wszelkie różnice uzewnętrzniające się (widoczne lub dające się określić bądź zmierzyć) między zwierzętami określamy mianem zmienności fenotypowej. Zmienność ta powstaje w wyniku różnic genetycznych między zwierzętami (zmienność genetyczna) oraz oddziaływania zróżnicowanych warunków środowiskowych (zmienność środowiskowa). Na zmienność fenotypową, zwaną także ogólną, może również wpływać zmienność wynikająca z wzajemnego współdziałania genotypów z warunkami środowiskowymi, tzw. interakcja genotyp-środowisko. Zmienność oznaczamy symbolem S2, jeśli rozpatrujemy populację zwierząt, lub S2 w przypadku próby losowej pochodzącej z tej populacji.